Zoeken

Expertpanel

Blijf op de hoogte

Schrijf je nu in voor de nieuwsbrief en blijf op de hoogte van alle updates!

Functioneel specificeren: risico’s nemen vertaalt zich door in winst

Functioneel specificeren: risico’s nemen vertaalt zich door in winst

Ik verkeer dagelijks in kringen van koplopers in duurzaamheid, en zeer geregeld hoor ik van deze ondernemers hetzelfde geluid. Kort samengevat komt het erop neer dat zij onvoldoende kans krijgen een aanbesteding te winnen omdat de specificaties dermate gedetailleerd en dwingend zijn dat daarmee in feite de ‘gewenste’ (risicomijdende) oplossing al gegeven is. Een vergelijkbaar effect doet zich overigens voor bij veel subsidietrajecten: door fijnmazigheid nemen subsidiegevers de regie over technologiekeuzes, terwijl die keuzes juist bij de markt zouden moeten liggen. Bovendien komen door deze sturende specificiteit vaak alleen ‘insiders’ aan bod, en worden daadwerkelijk innovatieve oplossingen van nieuwe partijen uitgesloten.

Vooral aanbestedende overheden hanteren vaak (zelf opgelegde) regels of een perverse begrotingsdiscipline die bijvoorbeeld niet toestaat dat producten met een hogere investering maar lagere exploitatiekosten kunnen winnen (nog los van de verdiscontering van positieve milieueffecten). Veel maatschappelijke en economische winst wordt niet gerealiseerd, omdat markt en overheid teveel kijken naar enkel het initiële investeringsniveau, en niet naar de (maatschappelijke) kosten tijdens de rest van de levenscyclus (levenscyclusbenadering, total cost of ownership). Ondanks alle goede bedoelingen - en daar wil ik ook echt niets aan af doen - verwordt duurzaam inkopen zo tot een administratief proces dat inzet op bescheiden (kortetermijn)ambities en niet uitdaagt tot innovaties die het verschil maken. Geen wonder dat de overheid als ‘launching customer’ in de afgelopen jaren geen rol van betekenis heeft gespeeld.

Markt uitdagen

De Groene Zaak is daarom voorstander van zoveel mogelijk functioneel specificeren, waarbij de markt wordt uitgedaagd een zowel goed functionerende als (meest) duurzame oplossing aan te dragen. Dat betekent dat de huidige nationale aanbestedingsregels herzien moeten worden en er ruimte moet komen voor directe en transparante opdrachtverlening aan bedrijven of initiatieven die een duidelijke economische en maatschappelijke meerwaarde op de lange termijn kunnen aantonen. Niet steeds kiezen voor ‘proven technology’, maar risico’s durven nemen omdat die zich uiteindelijk doorvertalen in (maatschappelijke) winst. 

Dit impliceert tevens dat er een levenscyclusbenadering voor investeringen wordt gehanteerd. Ofwel: de beoordeling van offertes gebeurt op basis van Total Cost of Ownership (TCO), waarbij eventueel extra duurzaamheidseisen kunnen worden meegenomen. Door niet enkel te sturen op aanschafprijs en financieringskosten, maar vooral op gebruikskosten (energieverbruik, afval, voorraad), sociale meerwaarde (zingeving, werkgelegenheid) en verwijderingkosten op het einde van de levenscyclus (recycling) kunnen nieuwe innovatieve oplossingen zich presenteren op een ‘level playing field’ – ook als de initiële investeringen hoger uitvallen. Daarmee ontstaat een sterke ‘trigger’ tot innovatie die gedragen wordt door het (semi-)bedrijfsleven, zonder dat dit tot meerkosten leidt in de reguliere begrotingen.

Gebruikswaarde producten en diensten doorslaggevend

Overigens mag wat mij betreft de markt nog wel wat verder worden uitgedaagd. Want voor wie echt circulair denkt is het ‘kopen van producten in eigendom’ eigenlijk een achterhaald concept. Heel veel producten die nu nog worden aangeschaft kunnen immers ook heel goed worden geleaset: een transitie van (eigendom van) producten (ownership) naar diensten (use). Het zou goed zijn als ondernemingen veel vaker zou worden gevraagd om met oplossingen te komen die uitgaan van een gesloten kringloop: producten worden geleverd, onderhouden en na einde levensduur ook weer teruggenomen om te worden gerecycled. Door niet de aanschafwaarde maar de gebruikswaarde van producten en diensten doorslaggevend te laten zijn kan veel economisch rendement behaald worden – zowel op de korte termijn (uitgestelde aanschaf, stabiliteit in begroting, risicotransfer naar bedrijfsleven, minder transferkosten) als op de lange termijn (zuinig en efficiënt gebruik maken van grondstoffen en energie door het terugdringen van de nieuw-vraag, hergebruik en benutting van wat er al is).  

Dit houdt in dat er een andere basis moet komen onder de huidige systematiek van bedrijfsfinancieringen, gestoeld op snelle terugverdientijden. Niet de ‘quick win’ uit omzet, maar verwachte inkomsten uit toekomstige benutting moet de basis voor bedrijfsfinanciering worden. Verandering van verdienmodel betekent een enorme economische innovatie die een sterke duurzame impuls zal geven aan de concurrentiepositie van ondernemingen en de BV Nederland.

dinsdag 4 juni 2013  |  0 reactiespermalink

Marga  Hoek

Marga Hoek

Directeur De Groene Zaak / Bestuursvoorzitter Het Groene Brein, De Groene Zaak

»

Blijf op de hoogte

Reactie plaatsen

  Houd mij op de hoogte van nieuwe reacties